موقعيت ژئوپليتيكي ايران و تاثير آن بر ژئوپليتيك گاز و نفت مناطق مجاور ايران

سرلشكر رحيم صفوي

آبان ماه 1381

ايران در جنوب غربي آسيا واقع است. آسياي جنوبغربي در حقيقت منطقه واسطه بين سه قاره آسيا، اروپا و آفريقا است و جنوبغرب آسيا بزرگترين مركز و منبع انرژي گاز و نفت جهان است. 

موقعيت ژئوپليتيكي ايران در روابط و تعامل مسايل اقتصادي، سياسي، نظامي و فرهنگي بين اين سه قاره تاثير گذار است، و تغيير و تحولات و حوادث اين سه قاره نيز ايران را متاثر ساخت.

سرزمين ايران بين دو منطقه سرشار از انرژي گاز و نفت خليج فارس و درياي خزر واقع شده است و اين موقعيت جغرافيايي ايران به عنوان پل اصلي دسترسي گاز و نفت آسياي مركزي و قفقاز به مناطق اروپا-ژاپن، آمريكا- چين و هند مي تواند ايفا كند.

كشور ايران يك موقعيت مركزي نسبت به كشورهاي مجاور خود دارد و در واقع مي تواند به عنوان كشوري با نسبت ژئوپليتيكي بالا در تمام حوزه هاي اطراف خودش حضور و نقش داشته باشد. در پيدايش تشكلهاي منطقه اي و فعال شدن حوزه هاي ژئواكونوميكي و كاركردهاي صادراتي انرژي به خارج از منطقه نقش موثري داشته باشد و فرآيند اقتصادي و سياسي اين حوزه ها را شكل دهد.

حوزه هاي ژئوپليتيكي و ژئواكونوميكي مجاور ايران عبارتند از:

1-     حوزه ژئوپليتيكي درياي خزر ، شامل كشورهاي ايران – تركمنستان – قزاقستان، روسيه و آذربايجان
يكي از امن ترين و آماده ترين و اقتصادي ترين مسيرهاي انتقال گاز اين حوزه سرزمين ايران مي باشد. وجود زير ساخت هاي مناسب تا مرزهاي كشورهاي همسايه ايران وجود نيروهاي متخصص و صنايع ملي ايران اين مسير را اقتصادي تيرن مسير دسترسي به حهان آزاد مي باشد.

2-     حوزه ژئوپليتيكي خليج فارس شامل كشورهاي ايران، عربستان، عراق، قطر، امارات متحده عربي، بحرين و عمان
اطلاعات آن را هم حضار دارند.

3-     حوزه ژئوپليتيكي قفقاز آناتولي شامل كشورهاي ايران، آذربايجان، ارمنستان، گرجستان و تركيه
به نظر ميرسد ايران اقتصادي ترين و امن ترين و نزديكترين مسير انتقال گاز اين حوزه به اروپا مي باشد.

4-     حوزه ژئوپليتيكي درياي عمان و اقيانوس هند، شامل كشورهاي ايران، پاكستان، هند، عمان و امارات متحده
انتقال گاز منطقه خليج فارس به كشورهاي بزرگ اين منطقه همچون هند چه از مسير سواحل خليج فارس، سواحل درياي عمان و چه از مسير زميني ايران ، پاكستان، هند يكي از اصولي ترين مسيرهاي ممكن است.

5-     حوزه ژئوپليتيكي فلات ايران، شامل كشورهاي ايران، پاكستان و افغانستان

6-      حوزه ژئوپليتيكي آسياي مركزي شامل كشورهاي تركمنستان، قزاقستان، ازبكستان، تاجيكستان و قرقيزستان

 
 نتيجه گيري:

1-     نيازمندي جهان به گاز طبيعي به عنوان سوخت قرن آينده رو به رشد است.

2-     مناطق آسياي مركزي ، خليج فارس و قفقاز از ذخاير عظيم گاز برخوردار است.

3-     سرزمين جمهوري اسلامي ايران با داشتن يك موقعيت مركزي نسبت به كشورهاي مجاور اقتصادي ترين ، امن ترين و نزديكترين پل ارتباطي براي صادرات گاز اين كشورها به كشورهاي جهان مي باشد.

4-     تسلط بر منابع انرژي (نفت و گاز) سه منطقه حساس خاورميانه ، آسياي مركزي و قفقاز از اهداف استراتژيك آمريكا ميباشد.

5-     دخالتهاي نظامي آمريكا در اين مناطق باعث ناامني و تنش اين مناطق و بالا رفتن قيمت انرژي در مقياس جهاني خواهد شد.